الگوی فرایند انعطاف رفتاری مدیران از دیدگاه کارکنان سازمان‌های دولتی: الگوی برخواسته از نظریه داده بنیاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه مدیریت، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، رشته مدیریت، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف فهم فرایند انعطاف‌رفتاری مدیران از دیدگاه کارکنان سازمان­های دولتی ایلام به روش کیفی و مبتنی بر نظریه داده بنیاد اجرا شده است. بـرای گـردآوری داه‌ها از مصاحبه­های نیمه ساختاریافته و نمونه­گیری، به روش هدفمند با 14 نفر مصاحبه انجام شده است. حاصل این مصاحبه­ها، مجموعه­ 85 کد از مضامین اولیه بود که با فرایند کدگذاری باز و کدگذاری محوری، پیوند میان مقوله­ها برقرار و کدگذاری انتخابی نیز صورت گرفت. سپس، مدل کیفی پژوهش طراحی شد. برای روایی، از ضریب توافق درونی و روش پایایی توافق بین دو نفر کدگذار به کار گرفته شد. نتایج در قالب مدل پارادیمی شامل «انعطاف رفتاری»  به عنوان مقوله محوری و شرایط علّی (شخصیت مدیران، توانایی رفتار کارآمد، مهارت کاری، ارتباطات قوی و ساختار منعطف سازمان)، شرایط زمینه­ای (فشارهای سیاسی مقامات، مقررات دست و پا گیر، استاندارهای سازمان، مزیت رقابتی، تغییر نگرش به کار)، عوامل مداخله­گر (جو محیطی: پویایی و چرخه بازار، بحران­های درون و بیرونی، نوع سازمان، مانایی نظام). پیامدها در سطح فردی (احساس شادکامی، خوش نامی، موفقیت و توفیق شغلی) و در سطح سازمانی (ارتقاء برند و اعتبار سازمان، تعالی سازمان، افزایش دلگرمی و اعتماد کارکنان نسبت به مدیران) می­باشند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Model of the Process of Managerial Flexibility of Managers from The Perspective of Employees of Government Organizations: A Model Based on the Grounded Theory

نویسندگان [English]

  • Ardeshir Shiri 1
  • Zahra Heidar Nejad 2
1 Associate Professor, Department of Management, Faculty of Humanities, Ilam University, Ilam, Iran
2 MA candidate, Department of Management, Faculty of Humanities, Ilam University, Ilam, Iran
چکیده [English]

The present study aims to understand the process of managers' flexibility from the perspective of employees of government organizations in Ilam in a qualitative manner and based on the grounded theory. In order to collect data from semi-structured interviews and sampling, 14 people were interviewed in a targeted manner. The result of these interviews was a set of 85 codes of basic themes, which with the process of open coding and axial coding, a link was established between the categories and selective coding was done. Then, a qualitative research model was designed. For validity, the internal agreement coefficient and the reliability method of agreement between two coders were used. The results in the form of a paradigm model include "behavioral flexibility" as a central category and causal conditions (managers' personality, ability to behave efficiently, work skills, strong communication and flexible organizational structure), contextual conditions (political pressures of officials, cumbersome regulations , organizational standards, competitive advantage, change in attitude to work), intervening factors (environmental atmosphere: market dynamics and cycles, internal and external crises, type of organization, system sustainability). Outcomes are at the individual level (feeling happy, reputable, job success and achievement) and at the organizational level (promoting the brand and credibility of the organization, organizational excellence, increasing employee motivation and trust in managers).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Flexibility
  • Behavioral Flexibility
  • Behavioral Flexibility Indicators
  • foundation data theory
استراوس، آنسلم و کوربین، ژولیت. (1387). اصول روش پژوهش کیفی نظریه مبنایی. مترجم بیوک محمدی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
آقایی، میلاد و آقایی، رضا. (1397). الگوی مفهومی انعطاف­پذیری زنجیره تأمین. فصلنامه توسعه منابع انسانی و پشتیبانی، 48 (13)، 130-107.
بازرگان، عباس. (1387). مقدمه­ای بر روش­های تحقیق کیفی و آمیخته، رویکردهای متداول در علوم رفتاری. تهران: دیدار.
پورزارع، هدی و رحیمی، فرج اله. (1395). بررسی تاثیر انعطاف پذیری منابع انسانی بر مزیت رقابتی. فصلنامه پژوهش­های مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، 4 (8)، 57-81.
پیرایش، رضا و حاتمی. (1398). بررسی تأثیر فرسودگی و استرس شغلی بر رضایت شغلی کارکنان با نقش میانجی نظام جبران خدمات. فصلنامه توسعه منابع انسانی و پشتیبانی، 14 (54)، 23-49.
جابری­منش، عذرا؛ شیری، اردشیر و تابان، محمد. (1398). فهم شکل­گیری صمیمیت سازمانی با استفاده از روش داده بنیاد. فصلنامه مدیریت سازمان­های دولتی، 7 (2)، 11-26.
جبلی، محمد؛ شیری، اردشیر و تابان، محمد. (1395). الگول تملک شغلی مدیران. فصلنامه مطالعات رفتار سازمانی، 5 (3)، 137-162.
دانایی فرد، حسن و امامی، سیدمجتبی. (1386). راهبرد­های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه پردازی داده بنیاد. مجلة اندیشه مدیریت، 2 (1)، 67-97.
سیدنقوی، میرعلی؛ حقیقی کفاش، مهدی، و نجفی کلیانی، وحید. (1391). انعطاف پذیری منابع انسانی و عملکرد سازمان در صنعت بیمه. فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات مدیریت (بهبود و تحول)، 22 (67)، 132.
صالحی صدقیانی، جمشید؛ صدفی موسوی، ساناز. (1397). انعطاف­پذیری ‌شرایط‌کاری ‌و‌ اعتماد‌کارکنان‌: تحلیلی ‌از ‌نقش  میانجی‌ رفتارسازمانی‌ مثبتگرا. فصلنامه توسعه منابع انسانی و پشتیبانی، 50 (13)، 25-.42.
صمصامی، فردیس؛ خداداد حسینی، سید حمید؛ کردنائیج، اسدالله و آذر، عادل. (1396). انعطاف­پذیری راهبردی: از تحلیل مفهومی تا الگوی فرایندی. چشم انداز مدیریت بازرگانی، 2 (29)، 13-32.
عباس­پور، عباس؛ رحیمیان، حمید؛ غیاثی ندوشن، سعید؛ نرگسـیان، جـواد. (1397). ارائـه مـدل انتخـاب کارکنـان مسـتعد در سازمان­های دولتی. فصلنامه مدیریت دولتی، 10 (4)، 628.
عباسی، رسول؛ باباشاهی، جبار؛  افخمی اردکارنی، مهدی و فراهانی، داود. (1392). بررسی تاثیر انعطاف پذیری منابع انسانی بر کارآفرینی سازمانی با نقش میانجی فرهنگ انطباقی. فصلنامه علمی-پژوهشی مدیریت فرهنگ سازمانی،1 (11)، 87-106.
عزیزی، شهریار. (1395). روش پژوهش در مدیریت. تهران: انتشارات سمت.
فانی، علی و شیری، اردشیر. (1397). برنامه ریزی منابع انسانی. چاپ اول، تهران: انتشارات سمت.
کرسول، جولیت. (1394). پویش کیفی و طرح پژوهش، انتخاب از میان پنج رویکرد روایت پژوهی، پدیدارشناسی، نظریه داده بنیاد، قوم نگاری، مطالعه موردی. ویرایش دوم ترجمه حسن دانایی­فرد و حسین کاظمی، چاپ اول، تهران: انتشارات صفار.
منطقی، محسن. (1398). واکاوی الگوی رفتاری کارکنان نامرئی در سازمان.  مدیریت سازمان­های دولتی، 8 (1)، 145-130.
میرسپاسی، نیلوفر. (1394). بررسی رابطه بین تعهد سازمانی با سبک­های مدیریت تعارض کارکنان. فصلنامه توسعه مدیریت منابع انسانی و پشتیبانی، 10 (36)، 75-94.
نجفی کلیانی، وحید. (1390). ارتباط بین انعطاف­پذیری  منابع انسانی و خلق ارزش در سازمان؛ (مورد مطالعه: صنعت بیمه در ایران). پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مدیریت دولتی، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده مدیریت و حسابداری.
نورانی پور، رحمت الله، اکبرزاده عبدالجبار، حسن. (1390). بررسی  رابطه­ی بین ویژگی­های شخصیت و رضایت شغلی کارکنان. فصلنامه علوم تربیتی، 14 (4)، 25-44.
الوانی، سیدمهدی و صفری، مجتبی رئیس. (1393). تحلیل راهبردهای مدیریت منابع انسانی در سازمان­ها با رویکرد فناوری  اطلاعات. فصلنامه پژوهش­های مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، 6 (4)، 1-23.
الوانی، سیدمهدی؛ اردلان، فاتح، امید و محمدی، اصغر. (1395). طراحى و تدوین لگوی مناسب شایستگی­های مدیران و فرماندهان در سازمان ارتش ج.ا.ا با بهره­گیری از دیدگاه امام خامنه­ای. فصلنامه پژوهش­های مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، 8 (1)، 1-30.
Baron, L., Rouleau, V., Grégoire, S., & Baron, C. (2018). Mindfulness and leadership flexibility. Journal of Management Development,37 (2), 165.
Bem, S. L. (1975). Sex role adaptability: One consequence of psychological androgyny. Journal of Personality and Social Psychology, 31, 634–643.
Lepine, J. A., Colquitt, J. A., & Erez, A. (2000). Adaptability to changing task contexts: Effects of general cognitive ability, conscientiousness, and openness to experience. Personnel psychology, 53 (3), 563-593.
Bhattacharya, M., Gibson, D. E., & Doty, D. H. (2005). The effects of flexibility in employee skills, employee behaviors, and human resource practices on firm performance. Journal of Management, 31 (4), 622-640.
Denison, D. R., Hooijberg, R., & Quinn, R. E. (1995). Paradox and performance: Toward a theory of behavioral complexity in managerial leadership. Organization science, 6 (5), 524-540.
Garvin, D., & Building, A. (1993). Learning organization. Harvard Business Review, 71 (4), 75-85.
Gokcekus, S. (2020). Behavioral Flexibility, Curiosity, and Cooperative Breeding: Dealing with Complex Concepts and Paradigms (Doctoral dissertation, Durham University), 6-103
Gunasekaran, A., Yusuf, Y. Y., Adeleye, E. O., Papadopoulos, T., Kovvuri, D., & Geyi, D. A. G. (2019). Agile manufacturing: an evolutionary review of practices. International Journal of Production Research, 57 (15-16), 5154-5174.
Gupta, Y. P., & Goyal, S. (1989). Flexibility of manufacturing systems: concepts and measurements. European journal of operational research, 43 (2), 119-135.
Hall, R. J., Workman, J. W., & Marchioro, C. A. (1998). Sex, task, and behavioral flexibility effects on leadership perceptions. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 74 (1), 1-32.
Haq, M. A., Hameed, I., & Raheem, A. (2020). An Empirical Analysis of Behavioral Flexibility, Relationship Integration and Strategic Flexibility in Supply Chain Agility: Insights from SMEs Sector of Pakistan. South Asian Journal of Management, 14 (1), 104-121.
Hooijberg, R., & Choi, J. (2000). Which leadership roles matter to whom? An examination of rater effects on perceptions of effectiveness. The Leadership Quarterly, 11 (3), 341-364.
Jaiswal, P., & Bhal, K. T. (2014). Behavioural flexibility: The use of upward impression management tactics by subordinates for good performance rating from leader and impact of organizational & leader’s Machiavellianism. Global Journal of Flexible Systems Management, 15 (4), 313-326.
Johnson, J. (2004). Flexible working: changing the manager's role. Management Decision, 6 (42), 721-737.
House, R. J., Hanges, P. J., Javidan, M., Dorfman, P. W., & Gupta, V. (Eds.). (2004). Culture, leadership, and organizations: The GLOBE study of 62 societies. Sage publications.
Kaiser, R. B., & Overfield, D. V. (2010). Assessing flexible leadership as a mastery of opposites. Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 62 (2), 105.
Kaiser, R. B., Lindberg, J. T., & Craig, S. B. (2007). Assessing the Flexibility of Managers: A comparison of methods 1. International Journal of Selection and Assessment, 15 (1), 40-55.
Ketkar, S., & Sett, P. K. (2010). Environmental dynamism, human resource flexibility, and firm performance: analysis of a multi-level causal model. The International Journal of Human Resource Management, 21 (8), 1173-1206.
Kumari, I. G., & Pradhan, R. K. (2014). Human resource flexibility and organizational effectiveness: role of organizational citizenship behaviour and employee intent to stay. International Journal of Business and Management Invention, 3 (11), 43-51.
Lindberg, J. T., & Kaiser, R. B. (2004). Assessing the behavioral flexibility of managers: A comparison of methods. In 19th annual Conference of the Society for Industrial and Organizational Psychology, Chicago, IL.
Mintzberg, H. (1975). The manager's job: Folklore and fact. Harvard Business Review, 53, 100-110.
Paulhus, D. L., & Martin, C. L. (1988). Functional flexibility: A new conception of interpersonal flexibility. Journal of personality and social psychology, 55 (1), 88.
 Pulakos, E. D., Arad, S., Donovan, M. A., & Plamondon, K. E. (2000). Adaptability in the workplace: Development of a taxonomy of adaptive performance. Journal of applied psychology, 85 (4), 612.
Sanchez, R. (1995). Strategic flexibility in product competition. Strategic management journal, 16 (1), 135-159.
Shen, Y. J., & Chun, M. M. (2011). Increases in rewards promote flexible behavior. Attention, Perception, & Psychophysics, 73 (3), 938-952.
Snyder, M. (1979). Self-monitoring processes. In Advances in experimental social psychology ,12, 85-128.
Webster, J. M., Duvall, J., Gaines, L. M., & Smith, R. H. (2003). The roles of praise and social comparison information in the experience of pride. The Journal of social psychology, 143 (2), 209-232.
Yukl, G., & Mahsud, R. (2010). Why flexible and adaptive leadership is essential. Consulting PsychologyJournal:practiceandresearch,62 (2),81.
Zaccaro, S. J., Gilbert, J. A., Thor, K. K., & Mumford, M. D. (1991). Leadership and social intelligence: Linking social perspectiveness and behavioral flexibility to leader effectiveness. The Leadership Quarterly, 2 (4), 317-342.