واکاوی تأثیر رهبری معنوی بر رفتارشهروندی سازمانی اعضای هیئت علمی دانشگاه با توجه به نقش میانجی عزت نفس سازمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه مدیریت و اقتصاد دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 استادیار کروه مدیریت و بازرگانی دانشگاه سیستان و بلوچستان

3 دانشجوی دکتری خط مشی گذاری عمومی دانشگاه سیستان و بلوچستان

4 دانشجوی دکتری مدیریت منابع انسانی دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

رهبری معنوی به فعالیت‌هایی اطلاق می‌شود که افراد را در جهت تلاش مشتاقانه برای دستیابی به اهداف سازمانی، تحت تأثیر قرار می‌دهد. هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر رهبری معنوی بر رفتار شهروندی سازمانی با توجه به نقش میانجی عزت نفس سازمانی است. روش پژوهش از حیث هدف، کاربردی و به لحاظ روش، توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش حاضر، شامل اعضای هیئت علمی دانشکده‌های علوم انسانی و اسلامی دانشگاه سیستان و بلوچستان است؛ تعداد 115 نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی انتخاب شدند. داده‌های پژوهش با استفاده از پرسشنامه‌های استاندارد رهبری معنوی و رفتار شهروندی سازمانی و عزت نفس سازمانی، جمع‌آوری و از راه روش مدل‌سازی معادلات ساختاری به وسیله نرم‌افزار Warp-PLS تجزیه و تحلیل شد. برای بررسی پایایی ابزار گردآوری داده‌ها از آلفای کرونباخ و برای بررسی روایی از روایی همگرا و واگرا استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان داد رهبری معنوی بر رفتار شهروندی سازمانی، غیرمستقیم و مستقیم تأثیر مثبت و معناداری دارد. همچنین رهبری معنوی بر عزت نفس سازمانی تأثیر مثبت و قوی دارد و تأثیر عزت نفس سازمانی بر رفتار شهروندی سازمانی مثبت و معنادار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Effect of Spiritual Leadership on Organizational Citizenship Behavior of University Faculty Members Considering the Mediating Role of Organizational Self-Esteem

نویسندگان [English]

  • Habib Allah Salarzehi 1
  • Abdol Ali Koshteh Kar 2
  • Farahnaz Ahang 3
  • hassan ghaffari 4
1 Associate Professor of Management and Economics, Sistan and Baluchestan University
2 Assistant Professor, Department of Business Management, Sistan and Baluchestan University
3 PhD candidate in Public Policy at Sistan and Baluchestan University
4 PhD candidate in Human Resource Management, Sistan & Baluchestan University
چکیده [English]

Spiritual leadership refers to activities that motivate individuals to strive to achieve organizational goals. The purpose of this study was to investigate the effect of spiritual leadership on organizational citizenship behavior with regard to the mediating role of organizational self-esteem. The research method is applied in terms of purpose and descriptive-survey in terms of method. The statistical population of this study consisted of faculty members of the faculties of humanities and Islamic sciences of Sistan and Baluchestan University. 115 subjects were selected by random sampling. The research data were collected using standard questionnaires of spiritual leadership and organizational citizenship behavior and organizational self-esteem and analyzed by structural equation modeling using Warp-PLS software. Cronbach's alpha was used to evaluate the reliability of the data collection tool and convergent and divergent validity were used to assess the validity. The results showed that spiritual leadership has a positive and significant effect on organizational citizenship behavior. Also, spiritual leadership has a positive and significant effect on organizational self-esteem and the effect of organizational self-esteem on organizational citizenship behavior is positive and significant.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spiritual Leadership
  • Organizational Citizenship Behavior
  • organizational self-esteem
-         اباذری، محمد علی و امیریان­، مژگان. (1395). رابطه معنویت در محیط کار و تعهد سازمانی با رفتار شهروندی سازمانی کارکنان. فصلنامه رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 7(1)، 119-144.
-         ابراهیمی‌نژاد رفسنجانی، مهدی و زارعی، مژگان. (1397). تأثیر رهبری تحول آفرین بر رفتار شهروندی سازمانی. فصلنامه بهبود و تحول، 27(90)، 141-160.
-         ا... ‌وردی‌زاده، مهدی و خدایی محمودی، رضا. (1397). مدل اثربخشی رهبری معنوی بر مبنای دستیابی به رفتارشهروندی سازمانی و بهره‌وری کارکنان. مدیریت بهره‌وری، 12(44)، 211-230.
-         امیرخانی، امیرحسین و قلعه آقابابایی، فرشید. (1396). بررسی تاثیر سکوت سازمانی بر رفتار شهروندی سازمانی. فصلنامه مطالعات مدیریت، 26(85)، 109-124
-         تقی‌زاده، هوشنگ و زیرکی‌سار، رحیمه. (1397). رابطه رهبری معنوی در پرتو باورهای اخلاقی کارکنان با سازگاری سازمان. اخلاق در علوم و فناوری، 13(1)، 65-73.
-         تیمورنژاد، کاوه و علی­نژاد، علی. (1397). بررسی تأثیر سلامت سازمانی بر رفتارشهروندی سازمانی. فصلنامه پژوهش اجتماعی، 10(40)،  87-109.
-         جهانیان، رمضان و قریشی، سید مرتضی. (1397). بررسی رابطه رفتار شهروندی سازمانی با مدیریت دانش. فصلنامه نوآوری های مدیریت آموزشی، 13(2)، 47-60.
-         حاجی زاده، مجید و نقش، امیررضا. (1397). بررسی نقش تعدیل گر عزت نفس در تاثیر تعهد سازمانی و استرس شغلی بر عملکرد شغلی (مورد مطالعه: اداره کل استاندارد استان اصفهان). فصلنامه توسعه مدیریت منابع انسانی و پشتیبانی، 1397(49)، 37-67.
-         رحیمی، غلامرضا و هدایت فسندوز، علی. (1394). مدل تأثیر رهبری معنوی بر معنویت در کار؛ متغیرهای میانجی عدالت سازمانی و عزت نفس سازمانی. فصلنامه مهندسی مدیریت نوین، 14-15(4)، 23-38.
-         رحیمی کلور، حسین و حسنی نیا، الناز. (1396). سنجش رابطه میان ابعاد مدیریت اسلامی و اخلاق اسلامی با رفتار شهروندی سازمانی. فصلنامه توسعه مدیریت منابع انسانی و پشتیبانی، 1396(45)، 25-48.
-         رسولی، سمانه؛ نیک‌پی، ایرج و فرح‌بخش، سعید. (1396). تأثیر رهبری توزیعی مدیران بر تعهد سازمانی معلمان با میانجی‌گری عزت نفس سازمانی در مدارس مقطع ابتدایی شهر خرم‌آباد. فصلنامه مدیریت و برنامه‌ریزی در نظام‌های آموزشی، 18(10)، 103-132.
-         زارع، فرجام و حسینی، سید عبدالرسول. (1396). بررسی نقش رهبری معنوی بر چابکی سازمانی. فصلنامه چشم‌انداز مدیریت، 30(8)، 117-133.
-         ستوده آرانی، حسین و امیرخانی، امیرحسین. (1392). طراحی و تبیین مدل رهبری معنوی و تأثیر آن بر ظرفیت یادگیری سازمانی. رساله دکتری مدیریت، دانشگاه پیام نور تهران.
-         سروری، فرانک و حسن­زاده، رقیه. (1395). رابطه مدیریت تصویرسازی و رفتار شهروندی سازمانی با نقش تعدیلگر عزت نفس سازمانی. فصلنامه مهندسی مدیریت نوین. 5(3)، 34-46.
-         سعیدی‌نیا، مسعود. (1397). بررسی رابطه بین عزت نفس سازمانی با منزلت اجتماعی ادراک شده در کارکنان شبکه بهداشت و درمان کهگیلویه. فصلنامه مطالعات مدیریت و حسابداری، 10(4)، 265-269.
-         سلطانی سروستانی، ژاله؛ صالحی، مسلم؛ قلتاش، عباس و نادی، محمدعلی. (1396). تحلیل عاملی تأییدی مدل رهبری معنوی در آموزش عالی. فصلنامه رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 8(32)، 19-42.
-         شاهروی، محمد حسن؛ فانی، علی اصغر و دانایی فرد، حسن. (1390). رفتار شهروندی در سازمان‌های دولتی: بررسی نقش عزت نفس سازمانی، هویت سازمانی و روحیه سازمانی (مورد مطالعه: دانشگاه تربیت مدرس و تهران). پایان نامه کارشناسی ارشد مدیریت، دانشگاه تربیت مدرس.
-         شاهوران، حمید رضا؛ داور پناه، هدایت الله و طاهری، مجتبی. (1397). سنجش روابط علی بین رهبری معنوی و مدیریت کیفیت جامع در دو دانشگاه اصفهان و هرات. فصلنامه مدیریت استاندارد و کیفیت، 8(2)، 61-76.
-         شجاعی، سامره و خلیلی، پرویز. (1396). بررسی رابطة رهبری تحول آفرین و رفتارهای شهروندی سازمانی با تأکید بر نقش انگیزة خدمات عمومی و شفافیت اهداف. فصلنامه مدیریت فرهنگ سازمانی، 15(1)، 93-116.
-         شعبانی، عباس و سهرابیان، علی­رضا. (1398). ارتباط جو سازمانی و عزت نفس کارکنان ادارات ورزش و جوانان استان تهران. فصلنامه نوآوری های مدیریت آموزشی، 14(2)، 111-119
-         ضیاالدینی، محمد و ده‌مرده، حیدر. (1398). نقش میانجی عزت نفس سازمانی در رابطه‌ی بین نگرش مذهبی و پرخاشگری کارکان دستگاه‌های اجرایی شهر خاش. فصلنامه پژوهش در دین و سلامت، 5(1)، 111-101.
-         طاهرپور، فاطمه. (1397). رابطه بین سایش اجتماعی و هم‌آفرینی با نقش میانجی عزت نفس سازمانی در میان اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های برتر ایران. فصلنامه چشم‌انداز مدیریت دولتی، 33(8)، 109-128.
-         عالم‌تبریز، اصغر؛ حسن‌پور، محمد و زارعی، مصطفی. (1397). ارائه مدل رفتار شهروندی سازمانی. فصلنامه چشم‌انداز مدیریت دولتی، 35(9)، 115-138.
-         عباسی افسنجانی، حسین و برزگر، موسی. (1398). تحلیل ارتباط رهبری معنوی و عملکرد با نقش میانجی هویت سازمانی در سازمان تأمین اجتماعی استان آذربایجان شرقی. فصلنامه مدیریت سازمان‌های دولتی، 7(2)، 97-113.
-         عزیزان‌کهن، نسرین؛ ابراهیم­پور، حبیب؛ کریمیان­پور، غفار و دارابی، مسعود. (1397). تحلیل نقش میانجی اخلاق کاری در رابطه بین رهبری معنوی و تعهد سازمانی. فصلنامه اخلاق در علم و فناوری، 13(2)، 150-158.
-         قشقایی زاده، نصراله و احمدی نیک، فاضل. (1396). بررسی نقش میانجی سرمایۀ اجتماعی در تأثیر رهبری معنوی بر یادگیری سازمانی (مورد مطالعه: واحدهای دانشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی استان خوزستان). فصلنامه مدیریت سرمایه اجتماعی، 4(1)، 115-136.
-         گودرزی، مهدی؛ محسنی اردهالی، سیده شهرزاد و رحیمی، ایمان. (1396). بررسی رابطه بین رفتار شهروندی سازمانی با فرسودگی شغلی در کارکنان فدراسیون ورزش سه گانه. فصلنامه مطالعات مدیریت رفتار سازمانی در ورزش، 4(4)، 65-74.
-         محمدپور, فریبا، رحیمی پردنجانی, طیبه و محمدزاده ابراهیمی, علی. (1397). نقش سرمایۀ روان‌شناختی و معنویت در کار در پیش‌بینی رفتار شهروندی سازمانی. فصلنامه مدیریت فرهنگ سازمانی، 16(1)، 169-193.
-         موسوی، محمد. (1397). طراحی و تبیین مدل اخلاقی رفتار شهروندی سازمانی. فصلنامه اخلاق در علم و فناوری، 13(1)، 154-163.
-         مهاجران، بهناز؛ قلعه­ای، علی­رضا؛ شریفی، فرشید و درویشی، زین­الدین. (1397). بررسی رابطۀ سرمایۀ اجتماعی و سلامت سازمانی با میانجی گری عزت نفس سازمانی. فصلنامه جامعه شناسی کاربردی، 29(4)، 39-58.
-         مهدوی نژاد، علی. (1397). بررسی رابطه بین هویت سازمانی و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان پست بانک ایران. فصلنامه رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، 8(2)، 206-223.
-         مهدیان، محمدجعفر؛ عبودپور، ملوک و نوروزی کوهدشت, رضا. (1396). رابطه رهبری معنوی و هوش معنوی با توانمندسازی معلمان. فصلنامه علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، 5(9)، 105-128.
-         مهرآرا، اسداله؛ دیانتی، ربابه و شفیع پور، سیده فاطمه. (1397). بررسی رابطه سبک رهبری تحول گرا با رفتار شهروندی سازمانی در شهرداری تهران. فصلنامه رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، 6(2)، 185-200.
-         نعامی، عبدالزهرا و شناور، فضل ا... . (1393). اثر دگرگون‌سازی شغلی بر عملکرد تکلیفی و رفتار شهروندی سازمانی با میانجی‌گری انگیزش شغلی. فصلنامه پژوهش های نوین روانشناختی، 9(36)، 155-180.
-         نقی‌پور، اصغر و واحدی، مجید. (1397). تأثیر عزت نفس سازمانی بر  تعهد سازمانی و رفتار شهروندی معلمان مدارس متوسطه شهرستان خوی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت، دانشگاه پیام نور مرکز تبریز.
-         همتی، مهناز؛ حسن­زاده، محمد صادق و منزوی، فاطمه. (1394). بررسی رابطه معنویت در محیط کار و عزت نفس سازمانی. فصلنامه مطالعات رفتار سازمانی، 4(1)، 51-74.
-          یعقوبی، نورمحمد. (1394). پیش‌بینی مؤلفه‌های رفتار شهروندی سازمانی کارکنان در پرتو رهبری معنوی مدیران. فصلنامه پژوهش های مدیریت عمومی، 30(8)، 75-98.
-       Andrew, S. A., & León-Cázares, F. (2016). Mediating Effects of Organizational Citizenship Behavior on Organizational Performance: Empirical Analysis of Public Employees in Guadalajara, Mexico. EconoQuantum, 12(2), 71.
-       Ariani, D. W., & No, J. B. (2012). Linking the self-esteem to organizational citizenship behavior. Business and Management Journal, 1(2), 54-67.
-       Ayranci, E., & Semercioz, F. (2011). The relationship between spiritual leadership and issues of spirituality and religiosity: A study of top Turkish managers. International journal of business and management, 6(4), 136-151.
-       Bahrami, S., & Harandi, R. J. (2019). Spiritual leadership and organizational citizenship behavior in Iranian higher education. South Asian Journal of Marketing & Management Research, 9(6), 4-12.
-       Chen, C. Y., & Yang, C. F. (2012). The impact of spiritual leadership on organizational citizenship behavior: A multi-sample analysis. Journal of business ethics, 105(1), 107-114.
-       Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Structural equation models with unobservable variables and measurement error: Algebra and statistics.
-       Fry, L. W. (2003). Toward a theory of spiritual leadership. The leadership quarterly, 14(6), 693-727.
-       Fry, L. W., Hannah, S. T., Noel, M., & Walumbwa, F. O. (2011). RETRACTED: Impact of spiritual leadership on unit performance. The Leadership Quarterly, 22(2), 259-270.
-       Fry, L. W., Matherly, L. L., & Ouimet, J. R. (2010). The spiritual leadership balanced scorecard business model: The case of the Cordon Bleu‐Tomasso Corporation. Journal of Management, Spirituality and Religion, 7(4), 283-314.
-       Fry, L. W., Vitucci, S., & Cedillo, M. (2005). Spiritual leadership and army transformation: Theory, measurement, and establishing a baseline. The leadership quarterly, 16(5), 835-862.
-       George, D., & Mallery, P. (2016). IBM SPSS statistics 23 step by step: A simple guide and reference. Routledge.
-       Ghosh, R., Reio Jr, T. G., & Haynes, R. K. (2012). Mentoring and organizational citizenship behavior: Estimating the mediating effects of organization‐based self‐esteem and affective commitment. Human Resource Development Quarterly, 23(1), 41-63.
-       Haider, S., de Pablos Heredero, C., & Ahmed, M. (2019). A three-wave time-lagged study of mediation between positive feedback and organizational citizenship behavior: the role of organization-based self-esteem. Psychology research and behavior management, 12, 241.
-       Hulland, J. (1999). Use of partial least squares (PLS) in strategic management research: A review of four recent studies. Strategic management journal, 20(2), 195-204.
-       Hunsaker, W. D. J. I. J. o. B., & Society. (2017). Spiritual leadership and organizational citizen behavior: exploring the conditional effects of self-determination and Confucian mindset. 18. (3), 485-502.
-       Johar, S. S. H., Shah, I. M., & Bakar, Z. A. (2013). Neuroticism personality and emotional intelligence of leader, and impact towards self-esteem of employee in organization. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 84, 431-436.
-       Kim, H. (2014). Transformational leadership, organizational clan culture, organizational affective commitment, and organizational citizenship behavior: A case of South Korea's public sector. Public Organization Review, 14(3), 397-417.
-       Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and psychological measurement, 30(3), 607-610.
-       Maples, J. L., Miller, J. D., Wilson, L. F., Seibert, L. A., Few, L. R., & Zeichner, A. (2010). Narcissistic personality disorder and self-esteem: An examination of differential relations with self-report and laboratory-based aggression. Journal of Research in Personality, 44(4), 559-563.
-       Organ, D. W. (1988). Organizational citizenship behavior: The good soldier syndrome. Lexington Books/DC Heath and Com.
-       Owor, J. J. (2016). Human resource management practices, employee engagement and organizational citizenship behaviors (OCB) in selected firms in Uganda. African Journal of Business Management, 10(1), 1-12.
-       Pierce, J. L., & Gardner, D. G. (2004). Self-esteem within the work and organizational context: A review of the organization-based self-esteem literature. Journal of management, 30(5), 591-622.
-       Pio, R. J., & Tampi, J. R. E. (2018). The influence of spiritual leadership on quality of work life, job satisfaction and organizational citizenship behavior. International Journal of Law and Management, 60(2), 757-767.
-       Sholikhah, Z., Wang, X., & Li, W. (2019). The role of spiritual leadership in fostering discretionary behaviors: The mediating effect of organization based self-esteem and workplace spirituality. International Journal of Law and Management, 61(1), 232-249.
-       Smith, C. A., Organ, D. W., & Near, J. P. (1983). Organizational citizenship behavior: Its nature and antecedents. Journal of applied psychology, 68(4), 653.
-       Sweeney, P. J., & Fry, L. W. (2012). Character development through spiritual leadership. Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 64(2), 89.
-       Zhao, H., Peng, Z., & Chen, H. (2013). Compulsory citizenship behavior and organizational citizenship behavior: The role of organizational identification and perceived interactional justice. The Journal of Psychology, 148(2), 177–196.